Ordu Kütüphaneleri

Ordu İnkılab-ı İçtimai Kulübü, Garipoğlu İsmail Hakkı Bey öncülüğünde kuruldu. Bu, kentimizin ilk kültür derneğidir. Bu derneğin çalışmalarına bakıldığında siyasal ve kültürel etkinliklerin bir arada götürüldüğü görülüyor. Gençleri ulusa duygular çevresinde örgütlemek ve aynı doğrultuda kültürel çalışmalar yapmak amaçlanıyordu. Tiyatro yapılması, kütüphane kurulması, yayın yapmak için bir basımevi kurulması gibi çalışmalar bu amaca yönelikti.  Bu kulübün kuruluşunda bulunanlardan Fevzi Güvemli anılarında şöyle diyecekti:  “Bir kulüp açmayı, arkadaşlardan birinin evinde toplandığımız bir

gün kararlaştırdık. Kulübün tüzük ve programını ortaokul öğretmeni olan bir arkadaş yazdı. Adını da koyduk; Ordu İnkılabı İçtimai Kulübü. Sayın hocamız Mehmet Rıfat (Atağglu)Bey de güzel bir tabela hazırladı bize. Tüzük ve programı hazırlayan arkadaşın düşleri de bir hayli gelişmis. Neler yoktu ki içinde; Kasaba kadınlarını sosyal yaşantıya hazırlamak, güzel sanatları, sporu halka sevdirmek, okuma yazma öğretmek, sahne hayatını geliştirmek, bilimsel konferanslar düzenlemek.”

 

Ordu’da ilk kütüphane, 1920 yılında “Ordu  İnkılab-ı İçtimai  Kulübü”adı verilen bu dernek tarafından kurulmuştur. Bu derneğin kuruluş öncülüğünü yapan Garipoğlu İsmail  Hakkı Bey, bir eğitimci olarak savaş yıllarında da olsa bir kütüphanenin gerekliliğini düşünmüş ve bu derneğin ilk işi olarak  halktan yardım toplayarak kütüphane kurmuştur. Bu kütüphane derneğin yönetim merkezinde küçük bir odadan ibaretti ve daha çok ders kitaplarıyla, edebiyat ürünlerinden oluşuyordu.(1)

1922’de bu kütüphane geliştirilmediği ve yetersiz kaldığı için dernek yöneticileri eleştirilmiş, bu amaçla  yeniden bir bağış kampanyası açılmıştır.

Bu derneğin kapanmasından sonra kütüphane  Ordu’da 1925’te açılan  Türkocağı’na devredilmiş, 1926 yılında da Ordu Muallimler Birliği’ne aktarılmıştır.

Ordu Muallimler Birliği, 1926 yılında kütüphaneyi geliştirmek ve modern bir hale getirmek için çalışma başlattı. Ordu Milli Eğitim  Müdürlüğü ile Muallimler Birliği, ortaklaşa çalışmayla 1927 yılında, bugünkü Öğretmenevi’nin bulunduğu yerdeki binada faaliyet gösteren Türkocağı’nın alt katında  “Gazi Mustafa Kemal Paşa Kütüphanesi” adıyla modern ve zengin bir kütüphane açıldı.  Kütüphanenin açılış töreni 26 Ağustos 1927’de yapıldı. (2)

Kütüphanenin görevlisi Haznedaroğlu İhsan Bey’di. Sonraki yıllarda Mustafa Bey kütüphanenin yöneticisi oldu.

Kütüphanenin kurulmasına eşya ve parasal olarak Ordu milletvekilleri Recai Bey, İsmail Bey (Çamaş) ile İsa Cordan, Tahsin Furtun, Ahmet Cemal Mağden yardımda bulundular.

Kütüphanenin  açıldığı yılki kitap sayısı konusunda kesin bilgi yok ancak yararlananların 541 kişi oldukları kayıt edilmiş.

1937’de Fuat Haznedar, babası eski milletvekili Mazhar Haznedar’ın 500-600 ciltten oluşan çok değerli kitaplığını buraya bağışladı.

1937’de  Halkevi Gazi Mustafa Kemal Paşa Kütüphanesi’nde 8906 adet kitap vardı. Bunların 4168’i yeni yazı, 3634’ü ise eski yazıydı. Yabancı dillerdeki kitap sayısı ise 104’tü. (3)

Bu kütüphane, Halkevleri kurulduktan sonra, Valiliğin isteği üzerine Halkevinin “Kitap Saray Kolu” ile birleştirildi. Aynı binada çalışmalarını sürdüren kütüphanenin bu birleştirmeyle yapılan sayımında ortaya çıkan çift kitaplar çeşitli okullara ve kulüplere dağıtıldı.

1938 ile 1953 yılları arasında farklı binalarda, çoğunlukla Ordu Halkevi binası içinde hizmet veren kütüphane,  yıkılmadan önceki Öğretmenevi ile Halk Eğitim merkezi arasındaki binasına 9 Şubat 1953’te taşındı. (4)

1940 yılındaki bir sayımda, kütüphanedeki kitap sayısının azaldığı görüldü. Bunun nedeni çift kitapların dağıtılması, ödünç alınan kimi kitapların geri getirilmemesi ve kitaplığın iyi korunamamasıydı. Bu yılda kütüphaneye 10 günlük gazete, 123 süreli yayın düzenli olarak satın alınıyordu.(5)

1951’de bir yasayla Halkevleri kapatılınca, Halkevi Gazi Mustafa Kemal Paşa Kütüphanesi, bir süre yönetimsiz kaldı ve buradaki değerli kitapların bir bölümü yağmalandı. Kimi kitaplar Ordu Lisesi’ne, Ordu Ortaokulu’na aktarıldı.

 Burada korunan, Atatürk’ün Ordu’yu ziyaretlerinde yazdığı defter de bu yağmalama sırasında kayboldu. Halkevinin yayınları, kitap, dergi gibi varlıkları İl Özel İdaresi’ne devredildi. Bu sırada da kimi değerli yapıtlar kayboldu.

1957 yılına kadar yalnızca yetişkin kütüphanesi olarak hizmet veren Gazi Mustafa Kemal Paşa  Kütüphanesi’nde bu tarihte Milli Eğitim Bakanlığının isteği ve emriyle, çocuk kütüphanesini de hizmete sokulmuştur. Çocuk kitaplığı bölümünde bir öğretmen de görevlendirilmiştir.

1962 yılında kütüphanenin adı değiştirilmiş ve “Gazi Halk Kütüphanesi” adı verilmiştir.

1970 yılında bir otobüs alınarak gezici kütüphane de oluşturulmuş ve köylere de hizmet vermeye başlamıştır.

1979 yılında yapılan bir sayımda, kütüphanede 26,374 kitap olduğu saptandı.

Sonraki yıllarda adı “Ordu Gazi İl Halk Kütüphanesi” olarak yeniden değiştirildi.

 

 

 

(1) Dizman İbrahim, Ordu’nun Yüz Yılı, Ordu Belediyesi Yayınları, 2006

(2)İktisadi Uyanış dergisi Ordu Özel Eki, İktisdi Yürüyüş yayınları, 1949

(3) a.g.y., s. 36

(4) Ordu Kültür ve Sanat  Dergisi, Ordu Belediyesi Karadeniz  Tiyatrosu Yayınları 1979 Yıllığı

(5) Dizman İbrahim, a.g.y

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !